deprem sonrası psikolojik ilk yardım
Deprem Sonrası Psikoloji

İzmir depremiyle birlikte Türk halkı olarak deprem gerçeğiyle ne yazık ki bir kez daha yüzleştik. Biliyoruz ki deprem sadece afet anında değil, her şey bittikten sonra da insanlar üzerinde etkilerini göstermeye devam ediyor. Deprem, insanlara sadece fiziksel ve maddi zararlar vermiyor, aynı zamanda kişilerin ruhsal sağlıklarında da ciddi yaralara neden oluyor. Ve sadece depremi en ağır şekilde yaşayan ya da zor durumda kalanlar etkilenmiyor depremden. Depremzedelerin aileleri, yakın çevresi de, deprem bölgesinde çalışan, depremzedelere yardım edenler de ve depremi medya aracılığıyla takip eden kişiler de depremden sarsıcı bir şekilde etkileniyorlar. Deprem sonrası ilk yardım, yaşanan afetin ve sonrasında medyanın oluşturabileceği psikolojik hasarların önüne geçmede etkin rol oynar.

Depremde de diğer doğal afetlerde olduğu gibi kişilerin yaşamını ve bütünlüğünü tehdit eden bir durum yaşandığı için deprem sonrası kişilerde psikolojik tepkiler sıkça görülür. Bu tepkiler olağan ve oldukça normal tepkilerdir. Eğer olay anından sonra hızlı bir şekilde psikolojik müdahale edilir ve bu kişilere psikolojik yardım sağlanırsa depremin sonuçlarının kontrol altına alınması kolaylaşır. Bu noktada deprem sonrası psikolojik ilk yardım oldukça önemlidir.

Deprem Sonrası Psikolojik Desteğin Önemi

Deprem sonrası, kişilerde çok farklı tepkiler ortaya çıkabilir. Bu tepkileri 5 ana başlık altında toplayabiliriz. Şok, öfke, aşırı korku, suçluluk, utanç, yas, panik, umutsuzluk, kaygı, hissizlik, karamsarlık gibi çeşitli duygusal tepkiler kendini göstermeye başlar. Bunlara konsantrasyon bozukluğu, önlenemeyen olumsuz düşünceler, hafıza / hatırlama sorunları, karar vermede güçlük gibi bilişsel tepkilerin eşlik etmesi muhtemeldir. Deprem sonrası yorgunluk, bitkinlik, iştahsızlık, uykusuzluk ya da aşırı uyuma, vücudun çeşitli yerlerinde ağrı, mide ve bağırsaklarda sorunlar, çarpıntı gibi fiziksel tepkiler de sıklıkla görülür. Davranışsal tepkiler ise olayı, olay anını hatırlatan her şey ve herkesten kaçınma, en ufak seste bile irkilme, yerinde duramama gösterilebilir. Son olarak sosyal tepkiler ise sosyal çevreden kendini geri çekme, kişiler arası tartışmalar, çevresine yabancılaşma ve anlaşılmama hissi olarak kendisini gösterir.

Deprem sonrası verilen tepkilerin hepsi normal ve beklenen tepkilerdir. Ancak ortaya çıkan bu psikolojik etkilerin kişiler üzerinde yer etmemesi için hızlı bir şekilde müdahale edilmesi şarttır. Deprem sonrası psikolojik destek sağlanmadığında bu kişilerin travmatize olma ihtimali yüksektir. Bu da kişilerin deprem anını atlatamaması, o anı geçmişte bırakamamaları anlamına gelir. Yani üzerinden ne kadar zaman geçerse geçsin bu kişiler, deprem anını yaşamaya devam ederler. Bu durum kişilerin her an tetikte olmasına neden olur. En ufak bir ses ya da yoldan geçen arabanın sarsıntısından tetiklenerek deprem anına gitmelerine yol açar. Hayatlarındaki başrolü deprem korkusu almış olur.

Deprem sonrasında sağlanan psikolojik destek, kişilerde ortaya çıkan psikolojik etkilerin kalıcı olmasını engelleyerek depremin geçmişte kalan bir anı olmasını sağlar. Bu desteği almak oldukça önemlidir. Çünkü fiziksel ya da maddi bir hasar almamış olsa bile psikolojik hasar yıllarca devam edebilir.

Deprem Sonrası Psikolojik İlk Yardım

Deprem sonrası psikolojik ilk yardım, depremden etkilenen kişileri bildikleri eski güvenilir dünyaya geri getirmek için yapılan müdahalelerdir. Deprem itibarıyla, belki de sadece 5 dakika öncesine kadar, her şeyin yolunda gittiği dünya o kişiler için yıkılmıştır. Psikolojik ilk yardım ile bu kişilerin bildikleri o eski dünyanın hala orada var olduğunu göstermek, kendi güçlerinin farkına varmalarını sağlamak amaçlanır.

Deprem sonrası psikolojik ilk yardım, güven verme, sakinleştirme, öz yeterlilik duygusunu oluşturma, bağlantıda olduğu hissini verme ve umut verme prensipleri çerçevesinde hareket eder. Öncelikle depremzedelerin beslenme, barınma gibi temel ihtiyaçlarının karşılanması gerekir. Aksi takdirde diğer müdahalelerin bir etkisi olmayacaktır. Bulundukları yerin güvenli bölge olması, gerekiyorsa bulundukları yerden uzaklaştırılarak korunması da bir diğer önemli koşuldur. Bu öncelikler karşılanıp güven ortamı sağlandıktan sonra afetzedelerin yaşadıklarını ve duygularını ifade etmelerine olanak sağlanmalıdır. Onları bilgilendirerek rahatlamalarını sağlamak, yaşadıklarını, hissettiklerini anlamlandırmalarına yardımcı olmak gerekir. Bu süre zarfında verilen tepkileri bu kişilerin gözünde normalleştirmek önemlidir. Bu aşamada yapılabilecek en önemli şey onlarla sözcükler ya da vücut diliyle iletişim kurmaktır. Bazen konuşmadan sadece yanında durarak da bu sağlanabilir. Böylece kişiler, çevresiyle yine bağ kurmaya başlayacaktır.

Deprem psikolojisi
Deprem Sonrası Psikolojik İlk Yardım

Deprem Sonrası Psikolojik İlk Yardım Sırasında Yapılması Gerekenler

  • Öncelikle temel fiziksel ihtiyaçlar giderilmelidir.
  • Kişilerle empati kurulmalıdır.
  • Anlaşıldıkları karşı tarafa hissettirilmelidir.
  • Yaşadıklarını ve duygularını anlatmak isteyen kişiler, doğru ya da yanlış diye yorumlamadan ve yargılardan uzak bir şekilde dinlenilmelidir.
  • Kişilerin yakınlarıyla iletişime geçmesi için yardım edilmelidir.
  • Süreçle ilgili ayrıntıya girmeden bilgilendirici kısa bilgiler verilmelidir.
  • İhtiyaç halinde kişiler gerekli yerlere yönlendirilmelidir.

Psikolojik İlk Yardım Sırasında Yapılmaması Gerekenler

  • Kişiler hikayesini anlatması için hiçbir şekilde zorlanmamalıdır.
  • Kişiler bir şeyler anlatırken sözleri kesilmemeli ya da başka bir şeyle ilgilenilmemelidir.
  • “Daha kötü şeyler olabilirdi.” gibi teselli cümleleri kullanılmamalıdır.
  • Kişilerin ne yapması, söylemesi ya da nasıl hissetmesi gerektiği ile ilgili herhangi bir şey söylenmemeli, anlattıkları için yargılanmamalıdır.
  • Geçmişte olan değiştirilemeyecek şeyler için “Keşke … yapmasaydın” gibi cümleler kurulmamalıdır.
  • Tutulmayacak sözler verilmemelidir.

Psikolojik ilk yardım terapi değildir. Psikolojik ilk yardımın en önemli özelliği psikolojik bozukluklar ortaya çıktıktan sonra değil, henüz ortaya çıkmadan yapılan koruyucu müdahaleler olmalarıdır. Afet sonrası psikolojik ilk yardımı sadece profesyoneller uygular diye bir kural yoktur, psikolojik ilk yardım eğitimi almış herkes uygulayabilir.

 

Uzman Klinik Psikolog Beliz EREREN

Ataşehir / İstanbul Psikolog

Ergen, Yetişkin, Çift ve Aile Terapisti

 

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.