Mükemmeliyetçilik

Mükemmeliyetçilik Nedir?

Mükemmeliyetçilik, kişinin kendisine herhangi bir konuyla ilgili ulaşılması aşırı zor hedefler koyması ve bu hedeflere ulaşmak için çalışırken hedefin zorluğuyla aynı düzeyde aşırı endişe duyma halidir. Yaşanan endişenin yanında kişi, hedefe ulaşma sürecinde yaptığı her hatada, karşılaştığı her engelde kendisini en kötü şekilde eleştirmeye meyillidir. Kusursuzluğu arama olarak da tanımlanan mükemmeliyetçilik, kişiye yüklediği ağır yük nedeniyle kişinin sürekli kaygı içerisinde olmasına neden olur.

Aşırıya kaçmayan, insana motivasyon, disiplin gibi olumlu özellikler katan, dozunda mükemmeliyetçiliğin insana faydası olduğu düşünülse de aslında burada sözü edilen özellikler mükemmeliyetçilikten çok başarıya odaklanma durumunun getirdiği özelliklerdir. Bir kişi başarı odaklı olduğu zaman mükemmeliyetçiliğin aksine yaşadığı başarısızlığı üzücü, ancak normal ve kabul edilebilir olarak yorumlar. Sonrasında ise kendisi hakkında negatif yaftalamalarda bulunmaz. Ancak, mükemmeliyetçi yapıya sahip bir kişi olası bir başarısızlığı olabilecek en kötü şekilde yorumlar ve acımasızca kendisini eleştirir.

Düşünülenin aksine mükemmeliyetçilik başarıya değil, başarısızlığa odaklıdır. Mükemmeliyetçi kişiler büyük resimdeki küçük hatalara takılırlar ve hata odaklı oldukları için başarıları görmezden gelmeye yatkın olurlar. Alınan en küçük olumsuz sonucu, olduğundan çok kötü şekilde yorumlar ve kendilerine karşı merhamet duyguları olmadıkları için kendilerini olabildiğince sık ve acımasızca eleştirirler. Bu durum da kişinin zamanla yıpranmasına neden olur.

Mükemmeliyetçilik insanlar kendileri hakkında çoğunlukla “Hep başarısız oluyorum.”, “Yeterince iyi değilim.”, “Yetersizim, başarısızım.” gibi olumsuz düşüncelere sahip oldukları için sürekli devam eden bir endişe içindedirler. Aynı zamanda kendilerine hata payı bırakmamaları üstlerine ayrı bir yük almalarına neden olur. Bu tip inançların yoğun olduğu durumlarda depresyon, kaygı, saplantı, uykusuzluk, yeme bozukluğu, baş ağrısı hatta ileri düzeylerde intihar düşünceleri sıklıkla görülen durumlardır ve kişiye ciddi tehdit oluşturmaktadır.

Mükemmeliyetçiliğin temelinde yatan tek bir neden yoktur. Baskıcı, her zaman mükemmeli isteyen ve hatayı kabul etmeyen ebeveynlerin önemli bir etken olması gibi, kişinin karakteristik özellikleri, güven eksikliği, aşağılanma korkusu da başka nedenlerdir. Kişinin geçmişinde başarı elde etmiş olması ve kendisini bununla tanımlaması, başkalarını memnun etme isteği de kişiyi her zaman başarılı olma zorunluluğuna itmiş olabilir. Bütün bu etkenlere kişinin kendisiyle ilgili gerçekçi olmayan, çarpıtılmış inanç ve düşünceleri de kişiyi mükemmeli aramaya iter.

Mükemmeliyetçi Kişilerin Ortak Özellikleri

Mükemmeliyetçilik, özellikle profesyonel alanda olumlu, insanı başarıya götüren bir özellikmiş gibi algılansa da özellikle son dönemlerde bu özelliğin insanlar üzerinde oluşturduğu ağır baskıya ve sonuçlarına vurgu yapılmaktadır. Mükemmeliyetçi bir yapıya sahip olan kişilerin özellikleri kişinin birçok alanda zorluklar yaşamasına neden olur. Bu kişilerin sahip olduğu bazı ortak özellikler:

  • Mükemmeliyetçi kişiler için yaptıkları iş eğer mükemmel değilse hiçbir anlamı yoktur.
  • Hayatlarında hatalara asla yer vermezler. Amaçları mükemmel sonuca ulaşmaktır ve bu süreçteki en ufak, önemsiz hata bile kabul edilemezdir.
  • Her zaman sonuç odaklı olurlar. Hedefe giderkenki süreç, bu süreçte öğrendikleri, kendisine kattıkları, çabası, başardıkları önemli değildir. Önemli olan tek şey sonuçtur ve mükemmel olmak zorundadır.
  • Mükemmeliyetçi yapıya sahip kişiler her zaman zor ve yavaş karar verirler. Son kararı vermeden önce sürekli düzeltmeler yaparlar. Bu nedenle atılacak bir iki cümlelik kısa bir mesajın bile hazırlanması saatlerini alabilir.
  • Mükemmeliyetçi kişiler “ya hep ya hiç” düşüncesine sahip oldukları için başarısız olacağını düşündüğü durumlardan olabildiğince kaçınırlar. Eğer kazanamayacağını düşünüyorlarsa asla bu işe girmezler.
  • Kendilerini sürekli başkalarıyla karşılaştırırlar. Kendilerinin hatalarına odaklanırken başkalarının başarılarını görürler ve zorlu bir yarışa sokarlar kendilerini.
  • Erteleme en önemli özelliklerdendir. En doğru zaman ve en doğru adımlar için süreç gittikçe uzar. Buradaki amaç olası yanlışlıkları elemektir.
  • En küçük ayrıntıyı dahi devamlı kontrol etmekten kendilerini alıkoyamazlar. Kontrol ederken dikkat ettikleri şey her zaman hatalardır.
  • Planlama, düzenleme konusunda takıntılı düzeydedirler. Her şey en ince ayrıntısına kadar planlanmış, programlanmıştır ve bu doğrultudan çıkmadan hareket ederler.
  • Başarıdan çok başarısızlıklara odaklanırlar. Ne kadar başarılı bir sonuç elde ederlerse etsinler başarılı sonuçtan çok bu süreçte yaşadıkları küçük bir başarısızlık ya da yaptıkları bir hataya odaklanırlar.
  • Öz değerlerini başarıları üzerinden tanımlarlar. Eğer başarı elde edememişlerse kendilerini değersiz olarak nitelendirirler. Başarısız olduklarında performansının değil, kendisinin kötü olduğuna inanır ve kendisinden utanç duyarlar.
Mükemmeliyetçilik

Mükemmeliyetçilikle Başa Çıkmanın Yolları

Mükemmeliyetçi kimlikle başa çıkmak adına bazı düşünce ve davranışların değiştirilmesi gerekmektedir. İlk adım olarak mükemmeliyetçiliğinizin farkına varmanız ve bunu kabul etmeniz gerekir. Daha sonra hangi davranışlarınızın bu kimliği oluşturduğunu ve beslediğini yapacağınız bir liste ile belirleyebilirsiniz. Belirlediğiniz davranışları koyduğunuz spesifik ve gerçekçi hedeflerle (plan yapmak için 10 dakikadan fazla zaman ayırmayacağım, gibi) değiştirmeye başlayın. Davranışlarınızı değiştirirken bununla birlikte düşüncelerinizi de değiştirmek ve alternatif düşünceleri kabul etmek için çaba harcayın (“Başarılı olamayacaksam o işi hiç yapmam” düşüncesi yerine alternatif düşünceler). Bunun için yakın çevrenizden yardım alabilirsiniz.

Mükemmeliyetçilikle başa çıkmak her zaman çok kolay olmayabilir. Yaptığınız çalışmaların yeterli olmadığını düşündüğünüzde profesyonel bir destek almanızda fayda var.

Uzman Klinik Psikolog Beliz EREREN

 

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.