Narsisist Ebeveynle Büyümek ve Eş Narsisizm

Narsisist ebeveynle büyümek ve eş narsisizmi konu aldığımız bu yazımızda size öncelikle narsisizm ve narsisist kişilikten bahsetmek istiyorum. Narsisist ya da narsist dendiğinde aklımıza genelde kendini çok beğenen, övünmeyi seven, bencil kişiler gelir. Ancak bu tanım aslında “Patolojik Narsisizm” ya da “Narsisistik Kişilik Bozukluğu”na işaret eder. Çünkü narsisizm yani kendini sevmek yaşa ya da gelişim düzeyine uygun olduğunda sağlıklı bir durumdur. Örneğin bir çocuğun, kendini düşünmesi, çevresinde olup biten her şeyin kendisiyle ilgili olduğuna inanması beklenen bir durumken, aynı davranış ya da tavrın bir yetişkin tarafından gösterilmesi sağlıksız olarak sınıflanmaktadır.

Narsisist Kişilerin Özellikleri

Patolojik boyutta narsisist olan kişiler, derinde yatan düşük öz saygıya karşın çevrelerinden hayranlık bekleyen, yakın ilişkide oldukları kişileri oldukça zorlayan, ötekilerle ilişkilerinde katı, kolay gücenen, suçlayıcı ve empati becerisi düşük kişilerdir.

Böyle insanlara sosyal hayatımızda sık rastlayabiliriz. Bazen bir amir, bazen bir iş arkadaşı bazen aileden bir büyük ya da okulumuzda bir öğretmen olarak karşımıza çıkarlar. Düşük öz saygılarını gölgelemek adına iş hayatlarına büyük yatırım yapabilir, oldukça disiplinli ve başarılı bireyler olabilirler. Özellikle statü ve güce verdikleri önem nedeniyle üst düzey pozisyonlarda yer alabilirler. Onlarla beraber çalışmak ya da bir hiyerarşi içinde olmak ise oldukça zorlayıcıdır.

Narsisist Ebeveynler

Narsisist kişinin ebeveyn olması ise çocukları için oldukça zorlayıcıdır. Eğer çocukluğunuz ve hatta yetişkinliğinizde dahi;

  • Ebeveynleriniz tarafından sürekli eleştirildiyseniz,
  • Sorunlarının kaynağı olarak görüldüyseniz,
  • Fiziksel ya da duygusal iyi oluşlarını sağlamaktan sorumlu hissettirildiyseniz,
  • Onlara hayran olmanızı beklendi ve sizden sürekli ilgi istedilerse,
  • Her şeyin onların yöntemiyle yapılması konusunda ısrarcı oldularsa,
  • İhtiyaç ve isteklerini karşılamak ve onları tatmin etmek zorunda hissettirdilerse,
  • Size kolaylıkla gücendilerse,
  • Sizi, duygularınızı, ihtiyaçlarınızı görmezden geldilerse,
  • Sizin hakkınızda aşağılayıcı yorumlar yaptılarsa,
  • Sizi devamlı kontrol etmeye çalıştılarsa siz de bir veya iki narsisistik ebeveyn tarafından büyütülmüş olabilirsiniz.

Bu tarz bir ebeveyn, çocuklarını kendi varlığının bir uzantısı olarak gördüğü için, çocuğu olduğu haliyle kabul etmek ya da sevmek yerine onu kendi ihtiyaçlarına uyduğu müddetçe onaylar. Örneğin, kendisinin zamanında gerçekleştiremediği hayali avukatlık mesleğini çocuğu hiç istemediği halde ona diretebilir, çocuk başka bir meslek seçiminde bulunmak isterse onu reddedebilir ya da onu sürekli aşağılamaktan vazgeçmeyebilir.

Narsisist Ebeveynle Büyümek

Narsisist ebeveynle büyümek çocukları farklı yönlerden etkiliyor. Çocuklar narsisistik ebeveynleriyle ilişkilerinde özdeşleşme, uyumlanma ve isyan şeklinde üç farklı davranış örüntüsü geliştirebilirler.

Özdeşleşmede, çocuk narsisistik ebeveyniyle bağlantısını sürdürebilmek adına, onunla aynı değerlere, aynı duygulara ve aynı davranışlara sahip olmayı tercih eder. Örneğin ebeveyninin çevresine karşı kaba davranışlarını örnek alan çocuk okulda bir zorba olabilir ya da öz saygısı başarıya endeksli ebeveye sahip olan çocuk sadece başarıya odaklanabilir. Bu süreç sonunda çocuğun da narsisistik özellikler geliştirme ihtimali doğar.

İsyan kelime anlamından anlaşılacağı üzere çocuğun ebeveynin dikte ettiği davranışların tam olarak zıttını sergilemeye çalışmasıdır. Bu duruma örnek olarak narsisistik ebeveynin aşırı başarı beklediği çocuğunun, zeki ve becerikli olmasına rağmen düşük okul başarısı göstermesi gösterilebilir. Çocuk aslında daha iyisini yapabilecekken bilinçdışı bir şekilde kendini sabote ederek ebeveyninden ayrışmaya ve özerkliğini kazanmaya çalışmaktadır.

Son olarak uyumlanma modelinde ise, çocuk ebeveynin öz saygısını korumak için onun ihtiyaçlarını karşılamak konusunda kendisini yükümlü hisseder, kendi duygu ve ihtiyaçlarına yabancılaşır ve sonucunda eş-narsisistik özellikler geliştirir.

Narsisist Ebeveynle Büyümek ve Eş-Narsisizm

Bu yazıya adını veren Eş-narsisizm terimi, Psikoterapist Alan Rappoport tarafından narsisistik ebeveynlerine uyumlanan çocukları tanımlamak için geliştirilmiştir. Narsistik ebeveynler tarafından büyütülmüş kişiler, hem çocukluk hem de yetişkinlik döneminde, ötekilerin kendileri hakkındaki görüşlerini fazlasıyla dikkate alan, çevresindekilerin ne hissettikleri ve ne düşündükleri hakkında sürekli kaygılanan, kendi istekleri ve ihtiyaçlarının farkında olmayan, kişilerarası sorunlarda suçu sadece kendilerinde arayan ve çevresindekileri memnun edebilmek için durmadan didinen insanlar olup çıkarlar. Bu duygulara siz de oldukça aşina olabilirsiniz. Tarif edilen durumları zaman zaman hepimiz bir ölçüde yaşarız ancak eğer narsisistik bir ve/veya iki ebeveyn tarafından büyütüldüyseniz maalesef bunları sürekli deneyimler ve bu nedenle sıklıkla depresif ya da anksiyeteli hissedersiniz. Bencil olmaktan öyle korkarsınız ki, kendi istek, ihtiyaç ya da değerlerinizi ifade etmekten kaçınırsınız.  Tahmin edersiniz ki bu oldukça yorucu, zorlayıcı ve hırpalayıcıdır. Kişi çoğu zaman kendi duygularına, ihtiyaçlarına ve deneyimlerine karşı yabancılaşır ve ilişkiler içinde geri planda kalmayı tercih eder.

Narsisist Ebeveynle Büyümek ve Eş Narsisizm

Eş Narsisit Kişilerin Özellikleri

Eş narsisist kişiler çoğunlukla kendilerine güvensizlerdir, çünkü ebeveynleri tarafından sadece onların ihtiyaçlarını karşıladıklarında değer görmüşlerdir. Benlik gelişimleri sırasında ebeveynlerinin uygunsuz değerlendirmelerine maruz kaldıkları için kendilerine dair çok fazla olumsuz inanışa sahip olabilirler. Kalıtımsal olarak duyarsız, bencil, kusurlu, korkak, tatminsiz veya değersiz olduklarını düşünebilirler.

Çocukların bazen bir ebeveyni narsisistik özellikler gösterirken diğer ebeveyni eş-narsisistik özellikler gösterebilir. Bu durumda çocuk her iki durumu da model alabilir ve ilerideki ilişkilerinde bunlar arası bir geçiş gösterebilir.  Aslında her iki durumun da düşük öz güven ve eleştiriden kaçmak için geliştirilmiş savunmalar olduğunu düşündüğümüzde bu durum şaşırtıcı gelmeyecektir. Örneğin bir eş-narsisist öz saygısını ciddi anlamda tehdit altında hissettiğinde, bir narsistik gibi saldırganlaşabilir.

Kendi düşünce ve duygularını yeterince ifade etmemeleri, başkalarının ihtiyaçlarını destekleme ve teşvik etme eğilimleri, ilişkilerinde dengesizlik yaratır. Bunun sonucu olarak arkadaşları ya da partnerleri hep daha ön planda olur.

Eş Narsisizm ve Psikoterapi

Narsisistlerin aksine narsisist ebeveynler tarafından büyütülmüş kişiler yaşadıkları sıkıntılar nedeniyle sıklıkla psikoterapiye başvurabilir ve süreçten oldukça faydalanabilirler. Eş-narsisist insanlar, otomatik ve bilinçdışı olarak ötekilerin narsisist olduğunu farz eder.

Terapiye başvurduklarında umut taşısalar da terapistleri hakkında da aynı korkuyu besleyebilirler. Bu nedenle danışanın terapistle kurduğu ilişki oldukça değerlidir. Terapist hastaya başka bir ilişki türünün mümkün olduğunu gösterir, onun ihtiyacını önceler, ilişkinin kurallarını hatırlatır ve onun için koruyucu bu kuralları muhafaza eder. Böylelikle danışan ebeveyniyle kurduğu ilişkide yaşadığı düşük öz saygıyı onarırken, sürekli ötekini düşünmesi ve onu memnun etmemesi gerektiğini terapistiyle olan ilişkisinden model alarak öğrenir.

Terapistin dengeli empatisi, kişiler arası sıcaklığı ve kişinin özgünlüğüne karşı verdiği olumlu geribildirimi sayesinde danışan kaybettiği öz güveni onaracaktır.  Güvende olduğunu hisseden danışan bu ilişki içinde özgürce kendini ifade etme şansını bulacaktır.  Terapistin ilişki içinde bir eş-narsisist gibi sürekli danışanın ihtiyaçlarını karşılamaması kendi varlığını sürdürmesi de danışanın modelleyeceği bir durum oluşturacaktır.

Danışan terapi sürecinde ilk dönem ilişkilerinin etkisiyle ortaya çıkan kaygı, ketlenme gibi olumsuz duyguları fark edecek, ilişkilerinde sürekli verici konumda olmak, kendi ihtiyaçlarını görmezden gelmek gibi etkileri görecek ve bu bağları kurdukça yaşamında yaklaşım değişikliğine gidecektir.

 

Psikolog Ebru Mebrure İşmen

İstanbul Anadolu Yakası Ataşehir Psikolog

Yetişkin Psikoterapisti

 

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.