Paranoid-kisilik-bozuklugu
Paranoid Kişilik Bozukluğu

Genellikle ergenlik ve genç yetişkinlik döneminde başlayan ve uzun süre devam etme eğilimi gösteren kişilik bozuklukları, kişinin günlük hayatının işlevselliğini bozan, sosyal ilişkilerinde, aile ve iş hayatında sorunlara neden olan davranış ve uyum bozukluklarıdır. Kişilik bozuklukları müdahale edilmediği takdirde kişilerin hayatını geniş çaplı ve olumsuz şekilde etkiler. Paranoid kişilik bozukluğu, kişilik bozukluklarından bir tanesidir.

Paranoid kişilik bozukluğunun en belirgin ve önemli özelliği bu kişilerin aşırı derecede şüpheci olmalarıdır. Ellerinde yeterli sebep ya da kanıt olmamasına rağmen başkalarına genellikle şüpheyle yaklaşırlar ve kuşkucu tavırlar sergilerler. Şüphelerini destekleyen kanıtlar olmamasına rağmen bunları mantık çerçevesinde anlatma becerileri vardır.

Şüphe ve kuşkunun hayatlarında bu kadar önemli bir konumda olmasının nedeni başkalarına karşı duydukları yoğun güvensizliktir. Başkalarına güvenmenin tehlikeli olduğuna dair inançları vardır. Paranoid yapıdaki kişiler, sınırsız güvence ararlar ama hiçbir zaman o noktaya ulaşamazlar. Sömürülmekten korkan bu kişiler, güvenlerini kazanacak davranışlarda bulunan kişilere karşı da güven sorunları yaşarlar. İnsanlara güvenmedikleri için kendilerini çok fazla açmazlar ve paylaşımda bulunmazlar. Çünkü paylaştıkları bilgilerin kendilerine karşı kullanılacağını düşünürler. Yakınlıktan kaçınan bu tutumları nedeniyle soğuk ve mesafeli bir görünüm sergilerler. Başkalarına güvenmedikleri için bu kişiler genellikle kendi kendilerine yeten bireyler olurlar. Böylece diğer bir taraftan kendilerini korumaya almış olurlar.

Paranoid Kişilik Bozukluğu

Paranoid kişiler eleştiriye karşı aşırı duyarlılardır ve alıngan bir yapıları vardır. Alınganlık yapmaları ya da şüphelenmeleri için büyük olaylara gerek yoktur. Tek bir söz, tek bir bakış, küçük bir mimik de alınmaları ve çeşitli anlamlar çıkararak şüphelenmeleri için yeterlidir. Şüphecilikleri ve güvensizlikleri olayları farklı şekilde görme ve yorumlamalarına neden olur. Sıradan davranışların arkasında gizli anlamları olduğuna inanırlar ve onu bulmaya çalışırlar. Şanssız olaylarda bile bir kasıt ararlar. Ayrıntılara önem veren ve dikkat eden yapıları kimsenin görmediği ayrıntıları fark etmelerini sağlar.

Paranoid kişilik yapısındaki kişiler başkalarının davranışlarını tehdit olarak algılama eğilimindedirler ve kendilerini sürekli tehdit altında hissederler. Karşılarındaki kişilerin dürüstlüklerinden ve sadakatlerinden kuşku duyarlar. Devamlı şüphe içinde olmaları her an tetikte ve olası bir duruma karşı saldıraya geçmek için hazır olmalarına neden olur. Bu nedenle savunmacı bir yapıları vardır.

Paranoid kişilerle geçinmek oldukça zordur. Sürekli bir şeyden şüphelenmeleri ve karşı tarafı suçlamaları, baskı kurmaları bulundukları ortamlarda huzursuzluklar yaşanmasına neden olur. Bu durum ilişkilerine de yansıdığı için özellikle romantik ilişkilerinde sorunlar yaşarlar. Devamlı partnerlerinin sadakatini sorgularlar ve onları kontrol altında tutmak isterler.

Genellikle çocukluk veya ergenlik döneminde gelişmeye başlayan paranoid kişilik bozukluğunun nedeni tam olarak bilinmiyor. Ancak yapılan araştırmalar, ebeveyn ihlal ve istismarı, büyüme döneminde şiddete eğilimli yetişkinlere maruz kalma gibi psikososyal etkilerle birlikte biyolojik faktörlerin de etkili olduğunu gösteriyor.

Paranoid Kişilik Bozukluğunun Belirtileri

Başkalarına yönelik yoğun şüphe ve güvensizlik duyan paranoid kişilik yapısındaki kişilerin belirli davranış ve tutumları ilişkilerine, davranışlarına ve seçimlerine de belirgin bir şekilde yansır. Paranoid kişilik yapısındaki kişilerin bazı belirtileri:

  • Paranoid kişilik bozukluğuna sahip kişilerin aldatıldıklarına, sömürüldüklerine ve başkaları tarafından kendilerine zarar verileceğine dair yaygın şüpheleri vardır.
  • Bu kişilerin, yakın çevresindeki insanlara karşı, arkadaşları, ailesi ya da iş arkadaşları, sürekli ve temelsiz kuşkuları vardır. Onların sadakatlerinden ve dürüstlüklerinden devamlı şüphe duyarlar.
  • Söylenen herhangi iyi niyetli bir sözün ya da sıradan herhangi bir olayın arkasında gizli ve tehditkar bir anlam olduğuna inanırlar. Sürekli olarak bunu arama eğilimdedirler.
  • Paranoid kişilik yapısındaki kişiler oldukça kincidirler. Kendilerine yapılan herhangi bir hatayı, hakareti affetmezler.
  • Kişiliğine ya da itibarına karşı saldırı olarak gördüğü tutum, söz ya da davranışlara karşı öfkeli tepkiler verirler.
  • İlişki yaşadıkları kişilerden ve onların sadakatlerinden devamlı tekrarlanan bir şekilde şüphe duyarlar.

Paranoid Kişilik Bozukluğu Tedavi Edilir Mi?

Paranoid kişilik bozukluğuna sahip kişiler, ağır duygusal sorunlar ya da çevrelerindeki kişilerle ciddi problemler yaşamadıkları sürece psikolojik destek alma ihtiyacı duymazlar. Başkalarına, özellikle de yabancılara karşı yaşadıkları güvensizlikleri bunun en önemli nedenlerinden bir tanesidir. Bir terapiste gidip kendilerin açmaları bu kişiler için oldukça zordur.

Paranoid kişilik bozukluğunun tedavisinde en etkili yöntem psikoterapidir. Psikoterapide kişiyi yönlendiren kökleşmiş düşünce ve inançlara, ilişki yapılarına odaklanılır. İlişki kurmada zorluk yaşayan kişiler için terapide kurulan terapötik ilişki bu zorluğu aşmalarında yardımcı olur. Bozukluğun şiddetine ve eşlik eden başka psikolojik bozuklukların olma durumuna göre ilaç tedavisi de psikoterapiyle birlikte kullanılabilir. Bu süreçte psikoterapiyle birlikte aile desteği oldukça önemlidir.

Uzman Klinik Psikolog Beliz EREREN

Ataşehir/İstanbul Psikolog

Ergen, Yetişkin, Çift ve Aile Terapisti

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.