Sınavlar, günümüzde hayatımızın önemli bir parçası haline geldi. Özellikle ergenlerin yaşamlarının büyük bir kısmını kaplayan sınavlar zaman zaman ergenler üzerinde olumsuz sonuçlara, yoğun kaygıların oluşmasına neden olmaktadır. Sınav kaygısı, sınava hazırlık döneminde kazanılan bilgilerin sınav esnasında verimli bir şekilde kullanılmasını engelleyen ve başarıya ulaşılamamasına neden olan yoğun kaygı türüdür. Sadece büyük sınavlarda değil, her türlü sınav çeşidinde görülebilen sınav kaygısı ergenlerin hayatlarını olumsuz yönde etkileyen bir durumdur.

Sınav Kaygısı ve Nedenleri

Pek çok konuda olduğu gibi sınav kaygısının da tek bir nedeni, tek bir çıkış noktası yoktur. Yaşanan sınav stresi duygular, inançlar ve önceden yaşanmış olan deneyimlerle yakından ilgilidir. Bu nedenle ergenin kendisi veya sınavla ilgili gerçekçi olmayan olumsuz düşünce ve inançları sınav stresinin en temel nedenlerini oluşturmaktadır. Aynı zamanda sınavla ilgili yüksek beklenti, başarısızlık korkusu, sınava veya sınav sonrasında alınacak sonuca verilen gereğinden büyük önem, rekabetçi tutum, kendisini başkalarıyla kıyaslama, sınava yeterince hazırlanmama gibi farklı etkenler de kişinin sınavda başarılı sonuca ulaşmasını engellemektedir.

Ergenin başta kendisi olmak üzere sınavla ilgili olumsuz düşünce ve inançları onun sınava hazırlanmasına ve sınav sırasında öğrendiği bilgileri etkili bir şekilde kullanmasına engel olmaktadır. “Sınava hazır değilim.”, “Yeterince çalışmadım, çok eksiğim var.”, “Çalışmak için yeterli zamanım yoktu.”, “Konuların hiçbirini anlamıyorum, bilmiyorum.”, “Sınav çok kötü geçecek.”, “Başarısız olacağım.”, “Ne kadar çalışsam da sınavlarda hep başarısız oluyorum.” gibi olumsuz düşünce ve inançlar kişinin hem çalışmasına hem de başarılı sonuçlar elde etmesine engel olmaktadır.

Ergenin kendisiyle ilgili tutum ve görüşleri kadar çevresinin, özellikle ailesinin yüksek beklentileri ve yaptıkları baskı da ergenin yaşadığı sınav stresini tetikleyen önemli etkenlerdendir. Olası başarısızlık nedeniyle ailenin beklentilerini karşılayamama ve onları hayal kırıklığına uğratma korkusu sınava verilen önemi daha da arttırmakta, böylece sınav stresini daha da yoğunlaştırmaktadır.

Önceki sınavlarda alınmış olan düşük notlar da sınav öncesinde ve sınav sırasında stres yaşanmasına neden olmaktadır. Bir kere elde edilen başarısızlığın devamının geleceği korkusu onları olumsuz yönde etkilemektedir. Özellikle alınan düşük not sonrası negatif tepkilerle karşılaştıysa bu durum sınav kaygısını daha da arttırmaktadır.

Sınav Kaygısı ve Belirtileri Nelerdir?

Sınav kaygısının belirtileri çok farklı açılardan ortaya çıkabilmektedir. Baş ağrısı, karın ağrısı, mide bulantısı, kalp çarpıntısı, nefes alıp vermede zorluk, terleme, titreme, ağız kuruluğu gibi fiziksel belirtiler kadar; gerginlik, huzursuzluk, tedirginlik, sinirli ruhsal durum, heyecan, sık sık ağlama isteği, panik olma gibi duygusal belirtiler de sınav kaygısının habercisi niteliğindedir. Bunlara ek olarak sınav döneminde yaşanan uyku bozukluğu ve kabuslar görme de sınav stresinin belirtileri arasındadır. Fiziksel ve duygusal belirtilerin her ikisi de sınava hazırlanma ve sınavda bilgileri kullanma aşamasında olumsuz yönde etkili olsa da duygusal belirtiler çok daha yoğun ve etkisi çok daha fazladır.

Sınav Stresinin Etkileri

Yaşanan fiziksel ve duygusal olumsuzluklarla birlikte sınav kaygısı ergenler üzerinde süreci zora sokacak etkilere neden olmaktadır. Sınav stresi yaşayan bir ergen çalışma sırasında konsantre olma ve dikkatini sürdürmede zorluklar yaşar. Bu nedenle de okuduklarını anlama, düşüncelerini ve bilgileri zihninde organize etme konusunda sıkıntılarla karşılaşır. Bu durumlar ergenin ders çalışmadan uzaklaşmasına neden olmaktadır. Sınav sırasında ise okunan soruları tam olarak algılayamama, kendini sınava verememe, öğrenilen bilgileri sınavda doğru bir şekilde aktaramama gibi etkilere yol açar.

Sınav kaygısının yaratmış olduğu etkiler sınav sonuçlarında ciddi düşüşlere neden olmaktadır. Aynı zamanda ergenin sınavla ilgili soru ve konuşmalardan rahatsız olmasına, bu gibi durumlardan kaçmasına da yol açmaktadır.

Sınav Stresiyle Nasıl Başa Çıkabilirim?

Sınav kaygısını yenmek, stresle başa çıkmak için belirli adımlar takip edildiğinde başarılı sonuca ulaşılacaktır. Sınav kaygısıyla başa çıkmak için bazı öneriler:

  • Sınav kaygısının temel nedenlerinden biri olan yanlış ve olumsuz düşünce ve inançların farkına varın ve bu düşünceler daha da yoğunlaşmadan bunları durdurun.
  • “Bu sınavda başarısız olacağım.” gibi olumsuz düşünceleri “Bu sınavı başarıyla geçebilirim.” Gibi pozitif inançlarla değiştirin.
  • Kendinizi olumlu düşüncelerle telkin edin. Kendinize olan inancınızı arttırın.
  • Kaygının yoğunlaştığı zamanlarda dikkatinizi farklı şeylere yönlendirmeye çalışın. Bu bir konuşma da olabilir, duvardaki bir resim de.
  • Kaygınızı azaltacak nefes alma egzersizleri uygulayın.
  • Vücudun gerilen kaslarını rahatlatmak amacıyla gevşeme egzersizleri yapın.
  • En önemlisi yaşanan stres ve kaygıyı yok saymayıp aksine bunları kabul edin. Bu duyguların normal ve herkes tarafından yaşanabilecek şeyler olduğunu kabul edin.
  • Sınav öncesinde; çalışma alışkanlıklarınızı gözden geçirin. Sizin için en doğru çalışma yöntemini bulun. Zaman yönetimini öğrenin. Beslenme ve uyku düzeninize dikkat edin. Çalışmaları son güne bırakmaktansa düzenli bir şekilde ilerleyin. En önemlisi sınava verdiğiniz anlam ve sınavdan beklentinizle ilgili gerçekçi olun.
  • Sınav sonrasında her ne olursa olsun bu süreci atlattığınız için kendinizi ödüllendirin. Daha sonrası için de uygun planlamalar yapın.

Çocukları Sınav Dönemindeki Aileler Neler Yapmalı?

Sınav dönemi ergenlere olduğu kadar aileler için de stresli ve zorlu bir süreç. Bu süreç, ailenin doğru yönlendirmeleri ve müdahaleleriyle çok sağlıklı geçebileceği gibi aileler tarafından yapılan baskı ve yanlış yönlendirmelerle daha zor ve stresli bir hal de alabilmektedir. Bu nedenle doğru yaklaşım bu dönemde çok önemlidir.

  • Çocuğunuzu hırslandırmak için yapamayacağına dair olumsuz sözler söylemeyin.
  • Ona olan inancınızı dile getirirken beklentilerinizden bahsetmek çocuğunuz üzerinde baskı oluşturacaktır. Öncelikle onun kendisine inanmasına yardımcı olun.
  • Çocuğunuzla ilgili her konuda beklentilerinizin olması çok doğal. Ancak bu beklentileri gerçekçi bir düzeyde tutmak çok önemlidir.
  • Sınavı olduğundan önemli gösterip yüceltmeyin. Bu yaklaşım çocuğunuzu daha fazla strese sokacaktır. Aksine üstesinden gelebileceği bir durum olarak gösterip yüreklendirebilirsiniz.
  • Onun için yaptıklarınızdan, verdiğiniz emeklerden ve beklentilerinizden anlatmaktan kaçının.
  • Çocuğunuzla empati kurarak onunla duygu ve düşüncelerinizi paylaşın.
  • Sınavı değil onu önemsediğinizi gösterin.
  • Sınavla ilgili olumsuzluklardan çok olumlu taraflara yönelin. Çocuğunuza olumlu geri bildirimler verin.

Hangi Aşamada Psikolojik Destek Gerekli?

Eğer çocuğunuzun yaşadığı sınav stresi onda depresyona, kaygı ya da uyku bozukluğuna neden oluyorsa; onun akademik veya sosyal hayattaki işlevselliğini bozmaya başladıysa, yani ders çalışmasına, arkadaşlarıyla, ailesiyle olumlu ilişkiler kurmasına, dikkatini toplamasına engel oluyorsa bir uzmandan psikolojik destek almasında fayda vardır.

Uzman Klinik Psikolog Beliz EREREN – Ataşehir – İstanbul

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.