sosyal fobi belirtileri ve nedenleri

Toplumlarda çok sık karşılaşılan sosyal fobi, kişinin tanımadığı insanlarla karşı karşıya kaldığı ya da başka kişiler tarafından izlenme olasılığının bulunduğu durumlarda yaşadığı sürekli ve yoğun korku halidir. Yeni insanlarla tanışma, dikkatlerin üzerinde olması, sahnede olma, sunum yapma, halka açık tuvaletleri kullanma, mevki sahibi biriyle konuşma, kalabalık bir ortama sonradan girme sosyal fobisi olan kişilerin karşılaştıklarında ciddi kaygıya neden olan durumlardır. Sosyal fobi belirtileri olarak şunlar sayılabilir; içinde bulundukları bu gibi durumlarda başkalarının yapacakları olası olumsuz yorumlardan veya kendi yapacağı en ufak hareketten dolayı rezil olmaktan kaygı duyarlar. Aynı ortamda bulundukları kişiler tarafından incelenme, aşağılanma, küçük düşürülme, utandırılma korkusu sosyal fobisi olan kişileri kalabalık ya da tanımadığı kişilerden oluşan toplulukların arasına karışmaktan alıkoyar.  Ancak bu durumun sosyal fobi üzerine çalışan bir psikolog ile çözüme ulaşması mümkündür!

Sosyal fobiye sahip kişilerin en önemli özelliklerinden bir tanesi kişinin, yaşadığı bu kaygının mantıksız ve aşırı olduğunun farkında olmasıdır. Kaygı yaşadığı ortamlardan uzak, kendini güvende hissettiği kişilerleyken yüksek farkındalığa sahip olsalar da tekrar kalabalık ve yeni insanların olduğu ortama girince kaygılar tekrar başlar.

İyi tanıdığı ya da güvendiği kişilerin yanında rahat olmasına karşın yeni insanlar ve yeni bir ortamda bulunmaktan korkan kişiler, bir süre sonra yoğun kaygı duymaya, bazı durumlarda ise panik yaşamaya başlarlar. Yaşanılan bu kaygının tekrar ortaya çıkmaması için bir süre sonra kendisini huzursuz hissettiği ortamlarda bulunmaktan kaçınır, kendisini soyutlarlar. Ancak kaçınma davranışı kısa süreli bir çözüm olmakla birlikte bu durum yaşanılan korku ve kaygıyı besler ve daha da büyüterek kalıcı bir hal almasına neden olur.

Ancak unutulmamalıdır ki kalabalık ortamlarda bulunmaktan çekinmek, zaman zaman buralarda bulunmaktan kaçınmak, utangaçlık ya da yeni bir ortama girerken heyecanlanmak sosyal kaygı bozukluğuna sahip olduğunuz anlamına gelmez. Herkes günlük hayatını etkilemeyecek şekilde bu tür heyecanlar ve kaygılar yaşayabilir. Önemli olan bu kaygının yoğunlu, kişide oluşturduğu baskı ve devamlılığıdır.

sosyal fobi belirtileri ve nedenleri

Sosyal Fobinin Nedenleri

Sosyal fobinin ortaya çıkmasında pek çok faktör etkilidir. Ancak özellikle çocukluk döneminde yaşanılan olumsuz olaylar ve karşılaşılan tepkiler, aşırı koruyucu ya da sosyal çevreden kendilerini yalıtmış bir ailede büyümek gibi psikolojik etkenler sosyal fobinin oluşmasında ve devamlılığında oldukça etkilidir. Öğrenilmiş davranış olarak kabul edilen sosyal fobilerde kişiler, özellikle çocukluk döneminde aşağılanma, rezil olma, yenilgi, dışlanma, alay edilme gibi durumlarla karşılaşmış olma olasılığı yüksektir. Yaşanan bu olumsuz olay kişide daha sonra aynı ortamlara girerken kaygı oluşmasına ve yüz kızarması, terleme gibi fiziksel ya da utanma, yetersizlik hissi gibi psikolojik belirtilerin oluşmasına neden olmaktadır.

Aşırı koruyu, çocuklarının tek başlarına bir şey yapmalarına izin vermeyen, kendilerini ifade etmelerine fırsat tanımayan, aynı zamanda kendilerini de sosyal olarak kısıtlayan ebeveynler çocuklarının sosyal becerilerinin gelişmesini engellerler. Bu da kişilerin ilerleyen zamanlarda sosyal ortamlarda kaygı duymaya başlamalarında ve bir süre sonra sosyal fobinin oluşmasında etkendir. Bazı stresli olayların denetlenemez ve bilinmez olması da kişilerde kaygı yaratan bir durumdur. Önceden yaşanmış olumsuz olayların da etkisiyle öngörülemeyen bu durumlar ve sonucunda rezil olma korkusunun birleşmesi kişide sosyal fobinin oluşmasına neden olabilmektedir.

Sosyal fobilerin oluşmasında bireysel farklılıkların önemi oldukça fazladır. Sosyal fobinin oluşmasına neden olan etkenler herkes için aynı etkiye sahip değildir. Yaşanan utanç verici durumlar bazı kişiler için üstesinden gelinmesi zor olaylar olsa da bazıları için de bunlar üstesinden kolayca gelinebilen konulardır. Bütün bu psikolojik faktörlere ek olarak kişinin karakteristik özellikleri de ayırt edici öneme sahiptir.

Sosyal Fobi Belirtileri Nelerdir?

Sosyal fobinin sıkça karşılaşılan fiziksel belirtileri:

  • Yüz kızarması
  • Mide bulantısı, çeşitli mide sorunları
  • Terleme ya da sıcak basması
  • Kas gerilmesi
  • Nefes darlığı, nefes almada zorluk
  • Çarpıntı
  • Boğazda kuruma
  • Göğüs sıkışması
  • Ses titremesi
  • Kekeleme
  • Elleri terlemesi
  • Kalp atışlarında hızlanma
  • Baş dönmesi

Sosyal fobinin sıklıkla karşılaşılan psikolojik belirtileri:

  • Yoğun ve sürekli kaygı
  • Utanma
  • Öfkelenme
  • Güçsüz, aşağılanmış hissetme
  • Yetersizlik hissi
  • Bulunduğu ortamdan devamlı olarak kaçma isteği
  • Kişilerle göz teması kurmaktan ve konuşma başlatmaktan kaçınma
  • İçinde bulunduğu ortama, konuşmaya odaklanamama
  • Kendine güvensiz beden dili
  • Sıklıkla bulunduğu ortamlarda bile telaşlanma
  • İçinde bulunulan kaygının diğer insanlar tarafından fark edilmesinden korkmak

 

Sosyal Fobinin İnsan Hayatına Etkileri

Sosyal fobiye sahip olan kişiler başkaları varken sakar, beceriksiz ya da utanç verici görünmekten korkarlar. Yeni birileriyle tanışmak kadar insanlar içinde yemek yemek, yazı yazmak, konuşma yapmak, telefonla konuşmak, enstrüman çalmak da bir o kadar kaygı verici durumlardır. Tüm bu davranışları gerçekleştirirken çevredeki insanlar tarafından izlendiklerine dair bir inanışları vardır. Bu nedenle her hareketi yaparken endişeli olurlar. Yaşadıkları kaygı sürekli ve yoğun olduğu zaman bu kişiler kalabalık ve tanımadıkları kişilerin bulundukları ortamlara gitmekten kaçınmaya başlarlar. Bu durum bir süre sonra kişilerin sosyal hayatın ve iş hayatının işlevselliğinin bozulmasına neden olur.

Sosyal fobiye sahip olan bazı kişiler onlara kaygı veren ortamlara girerken yaşadıkları kaygıyı azaltmak ya da kendini hazırlamak için alkol kullanmaya meyillidirler. Bu eğilim kontrol altına alınmazsa olumsuz sonuçlar doğurabilir.

Sosyal Fobi ve Tedavisi

Sosyal fobi, uygun tedavi ile kolayca üstesinden gelinebilecek bir rahatsızlıktır. Sosyal fobide en sık kullanılan bilişsel davranışçı terapi yöntemleri ile kişinin korkularını anlamlandırmak, kaygılarının artmasına neden olan çarpıtılmış düşünceleri düzeltmek ve korkularıyla başa çıkma stratejileri oluşturmak hedeflenir. Bunlar için tedavi sürecinde korkularla yüzleşme ile kişinin kendine olan güveni arttırılır. Sosyal fobi ve psikoterapi üzerinde diğer yazımızı okumak için tıklayın!

Uzman Klinik Psikolog Beliz EREREN

Dedio Psikoloji Ataşehir İstanbul

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.