Takıntılarla başa çıkma hakkında sizlerle konuşmaya öncelikle takıntıların ne olduğunu anlatarak başlamak isterim.

Takıntı nedir?

Obsesyon olarak da adlandırılan takıntılar, istenmeden ortaya çıkan ve kişide yoğun kaygı ve korkuya neden olan, tekrarlayıcı, zorlayıcı duygu, düşünce ve dürtülerdir. Obsesyonları olan kişiler bu düşüncelerin bir mantığı olmadığının farkındadırlar, ancak bu durum düşüncelerinin ve kaygılarının oluşmasına engel olmaz. Zihinde durmadan devam eden düşünce ve kaygılar o kadar yoğundur ki bu takıntılara büyük çoğunlukla kompulsiyon adı verilen kişinin saçma olduğunu kendisinin de bildiği tekrarlayıcı davranışlar eşlik eder. Bu davranışlar takıntıların neden olduğu yoğun kaygı ve korkuyu azaltması için yapılır. Davranışlar bir süreliğine kaygıyı azaltsa da düşünceler bir müddet sonra tekrar geri gelmekte ve her şey en başa döner. Tüm bu sebeplerle takıntılarla başa çıkma kritik bir psikolojik öneme sahiptir.

Takıntıların Bir Nedeni Var mı?

Takıntıların oluşmasına neden olarak net bir ortak kanı yoktur. Ancak psikososyal, biyolojik, sosyal, kültürel, çevresel gibi pek çok farklı faktörün takıntıların oluşmasında önemli birer etken olduğu biliniyor. Takıntılar pek çok farklı konuda ortaya çıkmakla birlikte kişinin tüm hayatının işlevselliğini uzun ve kısa vadede olumsuz yönde etkiler. Kültürden kültüre farklılıklar gösterebilen obsesyonlar temizlik, kuşku, kontrol, sayma, sağlık, saldırganlık, simetri ve düzen takıntısı, dini ve cinsel takıntılar gibi farklı alanlarda kendini gösterir. Takıntıların hangi alanda ortaya çıkacağı kişinin kişilik özellikleriyle yakından ilgilidir. Belirli kişilik özelliklerine sahip kişiler Obsesif Kompulsif Bozukluğa daha yatkınlardır.

Takıntıların bir hastalık olarak nitelendirilme aşaması oldukça önemlidir. Birçok kişinin temizlik, sağlık ya da kontrol konusunda diğerlerinden daha fazla hassasiyeti, hatta takıntısı olabilir. Ancak her takıntı Obsesif Kompulsif Bozukluk olarak değerlendirilmez. Bir takıntının hastalık olarak kabul edilmesi için kişinin günlük işlevlerini olumsuz şekilde etkilemesi, sekteye uğratması ve kaygının yoğun bir şekilde hissedilmesi gerekir. Bir kişinin evden çıkarken kapıyı kilitlediğinden emin olmak istemesi ve kontrol etmesi büyük bir problem yaratmaz. Ancak kişi kontrol ritüelleri nedeniyle evden bir türlü çıkamıyorsa ya da yoldan eve geri dönüp tekrar tekrar kontrol ediyorsa bu durum ciddi olarak ele alınmalıdır. Aynı şekilde bir kişinin bir şekilde hasta olmaktan korkması ve korunmak için çeşitli önlemler alması bir problem yaratmaz. Ancak kişi hastalık kapacağı korkusuyla kimseye, hiçbir şeye dokunmuyorsa, aşırı önlemlerle kendini korumaya çalışıyorsa örneğin gün içerisinde yüzlerce kez ellerini yıkıyorsa ya da zamanın büyük çoğunluğunu temizlik yaparak geçiriyorsa bu üzerine durulması gereken bir durum halini almıştır.

Takıntıların İnsan Yaşamına Etkileri

Takıntıların insan yaşamına etkisi düşünüldüğünden çok daha zorlayıcı ve fazla olmaktadır. Kişiyi kontrol altına alan takıntılı düşünceler başta günlük hayat olmak üzere kişinin yaşamının neredeyse bütün alanlarını sekteye uğratır. Durmadan tekrar eden ve kişide yoğun kaygı ve korkuya neden olan düşüncelerin yanında bunları azaltmak için gerçekleştirilen davranışlar bir süre sonra kişinin sosyal çevresinden hatta günlük yaşamındaki birçok aktiviteden uzaklaşmasına neden olur.

Takıntılarla Başa Çıkma

Obsesyonlara sahip olan kişiler, kaygılarını azaltmak için gerçekleştirdikleri davranışlarını yapamayacaklarını düşündükleri yerlere olabildiğince gitmemeye çalışırlar. Bu nedenle de sınırlı bir ortamda hayatlarını devam ettirirler. Gittikçe azalan hatta yok olan sosyal hayat, yakın çevre ve başka birçok etken yüzünden duruma ek olarak depresyon, stres, suçluluk duygusu, utanma, yorgunluk gibi başka problemler de ortaya çıkar. Böylece takıntılarla başa çıkma daha da zorlaşır.

Takıntıların en önemli özelliklerinden bir tanesi takıntılara sahip olan kişilerin yaptıklarının, korku ve kaygılarının bir mantığı olmadığının farkında olmalarıdır. Ancak bu farkındalık yine de düşünceleri ve sonrasında gerçekleştirilen davranışların yapılmasına engel olmaz. Aksine bunu bilmelerine rağmen yine de yapma zorunluluğu hissetmeleri onlar için başka bir yüktür. Bu davranışları, ritüelleri yapmadıkları takdirde pişmanlık ve kaygı duyguları ortaya çıkar. Bu nedenle obsesyonları olan kişilere mantıklı bir açıklama yapmanın düşünüldüğü kadar büyük bir faydası olmaz.

Takıntılarla Başa Çıkma Yolları

Kişinin hayatını kısıtlayan, yaşam kalitesini ciddi anlamda düşüren takıntılar ne kadar zayıflatıcı olsa da uygun tedavi yöntemleriyle üstesinden gelinebilecek bir durumdur. Obsesyonları olan kişiler olabildiğince onları kaygılandıran, korkutan durumlardan, ortamlardan kaçarlar. Ancak kaygı yaratan durumdan kaçtıkça hissedilen kaygı da aynı şekilde yoğunlaşır. Kısacası bir kısır döngü içine girilir. Unutmayın ki bir şeyden ne kadar çok kaçarsanız onu o kadar güçlendirirsiniz.

Takıntılarla başa çıkma için uygulanan en etkili tedavi yöntemi bilişsel davranışçı terapidir. Bu terapi yönteminin amacı öncelikle kişiyi kaygı veren ve tekrar eden düşüncelerle ve kaçındığı durumlarla yüz yüze getirmek, ardından düşüncelere eşlik eden davranışları engellemektir. Bunu yapmak takıntıları olan bireyler için büyük bir risk olarak görülse de bu göze alınması gereken bir risktir.

İstenmeyen düşünce ve davranışları engellemek için öncelikle alıştırma tedavisi denen yöntem kullanılır. Bu sayede kişi küçük adımlarla sürekli kaçtığı durumlarla temas etmek zorunda kalır ve bir süre sonra istenilen alışma gerçekleşir. Böylece duruma karşı oluşturduğu yanlış yargıda kırılma gerçekleşir. Tedavinin başka bir amacı ise kişinin düşünce yapısı ve olaylara yaklaşımını değiştirerek oluşan kaygı ve kendine yüklediği sorumlulukları azaltmaktır. Böylece düşüncelerin verdiği psikolojik ağırlık da ortadan kalkmış olur.

Obsesif Kompulsif Bozukluk, kişiyi zayıflatan ve yorucu görevlerle zorlayan bir hastalıktır. Ancak uygun tedavi yöntemiyle istenmeyen düşünce ve davranışlarda büyük oranda azalma ve iyileşme görülmektedir.

 

Klinik Psikolog Beliz EREREN

Dedio Psikoloji Ataşehir

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.